Actions

Pochutec lexicon: Difference between revisions

From SUALEX

No edit summary
No edit summary
Line 232: Line 232:
|-
|-
| boca   
| boca   
| || ten  || ten
| || ten  || ''ten''
|te:n-tli
|te:n-tli
|*teni
|*teni
|-
|-
| Bombax Ceiba   
| Bombax Ceiba   
| || pochu't || po''''út
| || pochu't || ''potʃút''
|pocho:-tl
|pocho:-tl
|*potsi
|*potsi
|-
|-
| borracho   
| borracho   
| || unti' || untí
| || unti' || ''untí''
|winti-k
|winti-k
|
|
|-
|-
| bramar   
| bramar   
| || tetoa' || -
| || tetoa' || ''-''
|
|
|
|
|-
|-
| brazo   
| brazo   
| || mai || mai
| || mai || ''mai''
|mayi
|mayi
|
|
|-
|-
| bueno   
| bueno   
| || uli'c  || ulík
| || uli'c  || ''ulík''
|we:lik
|we:lik
|
|
|-
|-
| bule  
| bule  
| || lipu' || -
| || lipu' || ''-''
|
|
|
|
|-
|-
| buscar  
| buscar  
| || temoa'  || temoá
| || temoa'  || ''temoá''
|temoa
|temoa
|*tɨwá
|*tɨwá
|-
|-
| caballo  
| caballo  
| || cayu' || -
| || cayu' || ''-''
|
|
|
|
|-
|-
| cabeza  
| cabeza  
| || quait  || kwai-t
| || quait  || ''kwai-t''
|kwa:i
|kwa:i
|
|
|-
|-
| caer  
| caer  
| || otz      || o <*we
| || otz      || ''ots''
|
|wets
|
|
|-
|-
| caiman  
| caiman  
| || te'ipo || -
| || te'ipo || ''-''
|
|
|
|
|-
|-
| calabaza  
| calabaza  
| || eyu't || ejút
| || eyu't || ''ejút''
|ayoh-tli
|ayoh-tli
|
|
|-
|-
| calentura  
| calentura  
| || tune'l || tunél
| || tune'l || ''tunél''
|to:nal-li
|to:nal-li
|
|
|-
|-
| caliente   
| caliente   
| || tune'l  || tunél
| || tune'l  || ''tunél''
|to:nal-li
|to:nal-li
|
|
|-
|-
| cama  
| cama  
| || tepo'xt  || tepó''ʃt''
| || tepo'xt  || ''tepóʃt''
|tlapech-tli
|tlapech-tli
|
|
|-
|-
| camarón   
| camarón   
| || achiquelo'm || at''ʃikelóm''
| || achiquelo'm || ''atʃikelóm''
|achakalin
|achakalin
|
|
|-
|-
| camino  
| camino  
| || ot'ca'n || -
| || ot'ca'n || ''otkán''
|
|
|
|
|-
|-
| camisa   
| camisa   
| || tzoct || -
| || tzoct || ''tsok-t''
|
|
|
|
|-
|-
| cansado  
| cansado  
| || cyeui' || -
| || cyeui' || ''sjewi''
|siyawik
|siyawik
|
|
|-
|-
| cantar  
| cantar  
| || cuique || kwike
| || cuique || ''kwike''
|kwika
|kwika
|
|
|-
|-
| cantaro   
| cantaro   
| || cumt || kumt
| || cumt || ''kumt''
|komi-tl
|komi-tl
|
|
|-
|-
| cara  
| cara  
| || ixt || i''ʃ-t''
| || ixt || ''-t''
|i:x-tli
|i:x-tli
|
|
|-
|-
| carcel   
| carcel   
| || quagu't  || kwagú-t
| || quagu't  || ''kwagú-t''
|
|
|
|
|-
|-
| cargar   
| cargar   
| || mama' || mamá
| || mama' || ''mamá''
|mama
|mama
|
|
|-
|-
| carne   
| carne   
| || neque't; tutu't  || neké-t; tutú-t
| || neque't; tutu't  || ''neké-t; tutú-t''
|naka-tl
|naka-tl
|
|
|-
|-
| carrizo   
| carrizo   
| || aque't || aké-t
| || aque't || ''aké-t''
|aka-tl
|aka-tl
|
|
|-
|-
| carta   
| carta   
| || ame't || amé-t
| || ame't || ''amé-t''
|a:ma-tl
|a:ma-tl
|
|
|-
|-
| casa   
| casa   
| || chan  || t''ʃan''
| || chan  || ''tʃan''
|cha:n
|cha:n
|
|
|-
|-
| casarse   
| casarse   
| || namocti'  || namoktí
| || namocti'  || ''namoktí''
|namiktia
|namiktia
|
|
|-
|-
| ceniza   
| ceniza   
| || noxt || no''ʃ-t''
| || noxt || ''noʃ-t''
|nex-tli
|nex-tli
|
|
|-
|-
| cerrar   
| cerrar   
| || tzecue' || tsekwé
| || tzecue' || ''tsekwé''
|tzakwa
|tzakwa
|
|
|-
|-
| cinco   
| cinco   
| || macui'l || makwíl
| || macui'l || ''makwíl''
|makwil-li
|makwil-li
|
|
|-
|-
| cocido   
| cocido   
| || ecço'c || eksók
| || ecço'c || ''eksók''
|ikwsik
|ikwsik
|
|
|-
|-
| coger   
| coger   
| || ma || ma
| || ma || ''ma''
|ma
|ma
|
|
|-
|-
| colgar   
| colgar   
| || pib'lu' || piblú
| || pib'lu' || ''piblú''
|piloa
|piloa
|
|
|-
|-
| comal   
| comal   
| || coma'l || komál
| || coma'l || ''komál''
|komal-li
|komal-li
|
|
|-
|-
| comer   
| comer   
| || qua  || kwa
| || qua  || ''kwa''
|kwa:
|kwa:
|
|
|-
|-
| comezón   
| comezón   
| || coxqui' || ko''ʃkí''
| || coxqui' || ''koʃkí''
|koxki
|koxki
|
|
|-
|-
| como   
| como   
| || quem  || kem
| || quem  || ''kem''
|kemen
|kemen
|
|
|-
|-
| comprar  
| comprar  
| || cua'; palu' || kwá; palú
| || cua'; palu' || ''kwá; palú''
|ko:wa; paloa
|ko:wa; paloa
|
|
|-
|-
| con   
| con   
| || ca  || ka
| || ca  || ''ka''
|ka
|ka
|
|
|-
|-
| conmigo   
| conmigo   
| || ca nen  || ka nen
| || ca nen  || ''ka nen''
|
|
|
|
|-
|-
| contar   
| contar   
| || po || po
| || po || ''po''
|po:wa
|po:wa
|
|
|-
|-
| corazón  
| corazón  
| || lyu || lju
| || lyu || ''lju''
|
|
|
|Otomanguean loan?
|-
|-
| correr  
| correr  
| || telu'z || telú-s
| || telu'z || ''telú-s''
|tlaloa
|tlaloa
|
|
Line 467: Line 467:
|-
|-
| cortar  
| cortar  
| || tzucua'  || tsukwá
| || tzucua'  || ''tsukwá''
|
|
|
|
|-
|-
| cosa   
| cosa   
| || te  || te
| || te  || ''te''
|tle-in
|tle-in
|
|
|-
|-
| coser   
| coser   
| || tzoma' || tsomá
| || tzoma' || ''tsomá''
|tsoma
|tsoma
|
|
|-
|-
| costal   
| costal   
| || quanco'ch || kwankót''ʃ''
| || quanco'ch || ''kwankótʃ''
|
|
|
|
|-
|-
| coyote   
| coyote   
| || coyu'd || koyú-d
| || coyu'd || ''koyú-d''
|koyo:-tl
|koyo:-tl
|
|
|-
|-
| criatura   
| criatura   
| || cone't  || konét
| || cone't  || ''konét''
|kone:-tl
|kone:-tl
|
|
|-
|-
| cuándo?   
| cuándo?   
| || ic  || ik
| || ic  || ''ik''
|
|
|
|
|-
|-
| cuantos?  
| cuantos?  
| || quizco'm  || kiskóm
| || quizco'm  || ''kiskóm''
|keskin
|keskin
|
|
|-
|-
| cuatro   
| cuatro   
| || nayo'm  || najóm
| || nayo'm  || ''najóm''
|nawi
|nawi
|
|
|-
|-
| cuero   
| cuero   
| || cuete'xt || kweté''ʃ-t''
| || cuete'xt || ''kwetéʃ-t''
|kwitlax-tli
|kwitlax-tli
|
|
|-
|-
| culebra   
| culebra   
| || cue't || kwé-t
| || cue't || ''kwé-t''
|kowa:-tl
|kowa:-tl
|
|
|-
|-
| culo  
| culo  
| || tup || tup
| || tup || ''tup''
|top-tli?
|top-tli?
|
|
|-
|-
| cura (sacerdote)   
| cura (sacerdote)   
| || totoltzi'n || totol-tsín
| || totoltzi'n || ''totol-tsín''
|to-tah-tsin
|to-tah-tsin
|
|
Line 591: Line 591:
|-
|-
| despacio   
| despacio   
| || caxani' || ka''ʃaní''
| || caxani' || ''kaʃaní''
|
|
|
|
|-
|-
| destapar  
| destapar  
| || tepu' || tepú
| || tepu' || ''tepú''
|tlapoa
|tlapoa
|
|
|-
|-
| dia  
| dia  
| || tune'l || tunél
| || tune'l || ''tunél''
|to:nal-li
|to:nal-li
|
|
|-
|-
| diez   
| diez   
| || matu || matu
| || matu || ''matu''
|mahtlak-tli
|mahtlak-tli
|
|
|-
|-
| dinero  
| dinero  
| || tumi'n  || tumín
| || tumi'n  || ''tumín''
| -
| -
|Spanish loan
|Spanish loan
|-
|-
| dios  
| dios  
| || tog || tog
| || tog || ''tog''
|
|
|
|
|-
|-
| doler  
| doler  
| || moca  || moka
| || moca  || ''moka''
|
|
|
|
Line 628: Line 628:
|
|
|cocoa'
|cocoa'
|kokoá
|''kokoá''
|kokoa
|kokoa
|
|
|-
|-
| dónde  
| dónde  
| || ca || ka
| || ca || ''ka''
|ka:n
|ka:n
|
|
Line 640: Line 640:
|
|
|ui'
|ui'
|wí
|''''
|
|wi
|
|
|-
|-
Line 647: Line 647:
|
|
|campa'
|campa'
|kampá
|''kampá''
|ka:mpa
|ka:mpa
|
|
|-
|-
| dormir  
| dormir  
| || cochi'  || kot''ʃí''
| || cochi'  || ''kotʃí''
|kochi
|kochi
|
|
|-
|-
| dos   
| dos   
| || ome'm  || omém
| || ome'm  || ''omém''
|o:me
|o:me
|
|
|-
|-
| dulce  
| dulce  
| || otca'i || otkaí
| || otca'i || ''otkaí''
|?
|?
|?
|?
|-
|-
| duro   
| duro   
| || chique'c || t''ʃikék''
| || chique'c || ''tʃikék''
|chikak-tli
|chikak-tli
|
|
|-
|-
| echar  
| echar  
| ||  boz || bos
| ||  boz || ''bos''
|?
|?
|
|
Line 679: Line 679:
|
|
|uluni'
|uluni'
|uluní
|''uluní''
|olinia
|olinia
|
|
|-
|-
| el   
| el   
| || na || na
| || na || ''na''
|in, ne
|in, ne
|
|
|-
|-
| 'el   
| 'el   
| || igüe'n  || iwén
| || igüe'n  || ''iwén''
|yehwa
|yehwa
|
|
|-
|-
| Elote  
| Elote  
| || elu't || elút
| || elu't || ''elút''
|e:lo:tl
|e:lo:tl
|
|
|-
|-
| embarazada   
| embarazada   
| || uzti' || ustí
| || uzti' || ''ustí''
|ots-tli
|ots-tli
|
|
|-
|-
| empezar  
| empezar  
| || peu'c || peúk
| || peu'c || ''peúk''
|pe:wa
|pe:wa
|
|
|-
|-
| en  
| en  
| || toc  || tok
| || toc  || ''tok''
|ihte-k
|ihte-k
|
|
|-
|-
| encontrar   
| encontrar   
| || aci'  || así
| || aci'  || ''así''
|ahsi
|ahsi
|
|
|-
|-
| enfermo   
| enfermo   
| || cocoa'  || kokoá
| || cocoa'  || ''kokoá''
|
|kokoa
|
|
|-
|-
| enojarse  
| enojarse  
| || teue' || tewé
| || teue' || ''tewé''
|
|
|
|
|-
|-
| enseñar   
| enseñar   
| || mexti'  || mextí
| || mexti'  || ''mextí''
| -machtia
| -machtia
|
|
|-
|-
| entonces   
| entonces   
| || ah na || -
| || ah na || ''-''
|
|
|
|
|-
|-
| entrar  
| entrar  
| || apeco'  || apekó
| || apeco'  || ''apekó''
|
|?
|
|
|-
|-
| envolver  
| envolver  
| || pib'lu' || piblú
| || pib'lu' || ''piblú''
|pipiloa
|pipiloa
|
|
|-
|-
| es   
| es   
| || quet  || ket
| || quet  || ''ket''
|kah
|kah
|
|
|-
|-
| escoba  
| escoba  
| || tachapane' || tachapané
| || tachapane' || ''tachapané''
|tlachpana
|tlachpana
|
|
|-
|-
| esconderse   
| esconderse   
| || ya  || ya
| || ya  || ''ya''
|
|
|
|
|-
|-
| escribir   
| escribir   
| || g'lua' || klua
| || g'lua' || ''klua''
|ihkwiloa
|ihkwiloa
|
|
|-
|-
| escupir  
| escupir  
| || choch || t''ʃotʃ''
| || choch || ''tʃotʃ''
|chicha
|chicha
|
|
|-
|-
| ese   
| ese   
| || ina' || iná
| || ina' || ''iná''
|ne
|ne
|
|
|-
|-
| ese   
| ese   
| || na  || na
| || na  || ''na''
|ne
|ne
|
|
|-
|-
| espalda  
| espalda  
| || d'botz  || dpóts
| || d'botz  || ''dpóts''
|tepots
|tepots
|
|
|-
|-
| espantarse   
| espantarse   
| || pute' || puté
| || pute' || ''puté''
|
|
|
|
|-
|-
| esperar  
| esperar  
| || che  || t''ʃe''
| || che  || ''tʃe''
|chi:ya
|chi:ya
|
|
|-
|-
| espina  
| espina  
| || ui'zti  || uísti
| || ui'zti  || ''uísti''
|wits-tli; wets-tle
|wits-tli; wets-tle
|
|
|-
|-
| esposa  
| esposa  
| || güe'l || guél
| || güe'l || ''guél''
|?
|?
|
|
Line 811: Line 811:
|
|
|g'lazt
|g'lazt
|g'last
|''g'last''
|kilas-tli
|kilas-tli
|
|
|-
|-
| espuma  
| espuma  
| || puçone'l || pusonél
| || puçone'l || ''pusonél''
|po:sonal-
|po:sonal-
|
|
|-
|-
| esta echado   
| esta echado   
| || unyo'c || unyók
| || unyo'c || ''unyók''
|onok
|onok
|
|
|-
|-
| faja  
| faja  
| || quaxa'xt || kwa''ʃáʃ-t''
| || quaxa'xt || ''kwaʃáʃ-t''
|kweyi, kwach-tli
|kweyi, kwach-tli
|
|
|-
|-
| flor  
| flor  
| || xucho't (name'l) || xut''ʃó-t''
| || xucho't (name'l) || ''xutʃó-t''
|xo:t''ʃi-tl''
|xo:t''ʃi-tl''
|
|
|-
|-
| frente  
| frente  
| || ixt || i''ʃ-t''
| || ixt || ''-t''
|
|
|
|
Line 843: Line 843:
|
|
|ixna'c
|ixna'c
|i''ʃnák''
|''iʃnák''
|
|
|
|
|-
|-
| frio   
| frio   
| || pina' || piná
| || pina' || ''piná''
|?
|?
|
|
Line 855: Line 855:
|
|
|cug'li'
|cug'li'
|kuglí
|''kuglí''
|
|
|
|
Line 862: Line 862:
|
|
|cayivima
|cayivima
|kajivima
|''kajivima''
|?
|?
|
|
|-
|-
| fuego  
| fuego  
| || tet  || te-t
| || tet  || ''te-t''
|tle-tl
|tle-tl
|
|
|-
|-
| fuera   
| fuera   
| || ato'lc  || atólk
| || ato'lc  || ''atólk''
|
|
|
|
|-
|-
| fusil   
| fusil   
| || quagu't || kwagút
| || quagu't || ''kwagút''
|
|
|
|
|-
|-
| gallina  
| gallina  
| || tila'n  || tilán
| || tila'n  || ''tilán''
|
|
|
|
|-
|-
| golpear   
| golpear   
| || pig'li' || piglí
| || pig'li' || ''piglí''
|pikilia
|pikilia
|
|
|-
|-
| gotear  
| gotear  
| || taxiquetuc || ta''ʃiketuk''
| || taxiquetuc || ''taʃiketuk''
|
|
|
|
|-
|-
| grande  
| grande  
| || huhio'm (chan) || huhióm
| || huhio'm (chan) || ''huhióm''
|weyi
|weyi
|
|
|-
|-
| gritar   
| gritar   
| || tatzi' || tatsí
| || tatzi' || ''tatsí''
|tsahtsi
|tsahtsi
|
|
|-
|-
| grueso   
| grueso   
| || cope'c || kopék
| || cope'c || ''kopék''
|
|
|
|
|-
|-
| guajalote  
| guajalote  
| || toto'l || totól
| || toto'l || ''totól''
|toto:lin
|toto:lin
|
|
|-
|-
| guardar   
| guardar   
| || queue' || kewé
| || queue' || ''kewé''
|
|
|
|
|-
|-
| gusano  
| gusano  
| || ug'lo'm || uglóm
| || ug'lo'm || ''uglóm''
|okwilin
|okwilin
|
|
|-
|-
| hablar   
| hablar   
| || tetoa' || tetoa
| || tetoa' || ''tetoa''
|tlahtoa
|tlahtoa
|
|
Line 934: Line 934:
|
|
|ctze
|ctze
|ktse
|''ktse''
|ketsa
|ketsa
|
|
|-
|-
| hacer   
| hacer   
| || chua' || ''''
| || chua' || ''tʃuá''
|chiwa
|chiwa
|
|
|-
|-
| hace poco tiempo   
| hace poco tiempo   
| || naco' || nakó
| || naco' || ''nakó''
|
|
|
|
|-
|-
| hambre   
| hambre   
| || naquaçamqui';  || nakwasamkí
| || naquaçamqui';  || ''nakwasamkí''
|
|ne-kwas-miki?
|
|
|-
|-
| hay   
| hay   
| || unyo'c  || unjók
| || unyo'c  || ''unjók''
|onok
|onok
|
|
Line 961: Line 961:
|
|
|que't
|que't
|két
|''két''
|kate
|kate
|
|
|-
|-
| no hay   
| no hay   
| || ayago'  || ajagó
| || ayago'  || ''ajagó''
|
|
|
|
|-
|-
| hermana   
| hermana   
| || iuit || iwi-t
| || iuit || ''iwi-t''
|
|
|
|
Line 978: Line 978:
|
|
|pima'
|pima'
|pimá
|''pimá''
|
|
|
|
Line 985: Line 985:
|
|
|nutza'
|nutza'
|nutsá
|''nutsá''
|
|
|
|
|-
|-
| hermano   
| hermano   
| || bu || bu
| || bu || ''bu''
|po
|po
|
|
Line 997: Line 997:
|
|
|chol
|chol
|t''ʃol''
|''tʃol''
|
|
|
|
|-
|-
| hervir   
| hervir   
| || molu'nc || molúnk
| || molu'nc || ''molúnk''
|molonki
|molonki
|
|
|-
|-
| hijo   
| hijo   
| || b'l || bl
| || b'l || ''bl''
|pil
|pil
|
|
|-
|-
| hilar  
| hilar  
| || tzaue'z  || tsawés
| || tzaue'z  || ''tsawés''
|tsawa
|tsawa
|
|
|-
|-
| hilo  
| hilo  
| || opque't  || opké-t
| || opque't  || ''opké-t''
|ikpa-tl
|ikpa-tl
|
|
Line 1,027: Line 1,027:
|-
|-
| hombre  
| hombre  
| || teque't; oco'xt || teké-t
| || teque't; oco'xt || ''teké-t''
|tla:ka-tl
|tla:ka-tl
|
|
Line 1,034: Line 1,034:
|
|
|oco'xt
|oco'xt
|okó''ʃ-t''
|''okóʃ-t''
|okich-tli
|okich-tli
|
|
|-
|-
| hormiga  
| hormiga  
| || tzique't || tsikét
| || tzique't || ''tsikét''
|tsi:ka-tl
|tsi:ka-tl
|
|
|-
|-
| hoy   
| hoy   
| || naco' || nakó
| || naco' || ''nakó''
|
|
|
|
|-
|-
| Huatulco   
| Huatulco   
| || Uetu'l || wetúl
| || Uetu'l || ''wetúl''
|
|
|
|
|-
|-
| huele   
| huele   
| || chucha'c || t''ʃutʃák''
| || chucha'c || ''tʃutʃák''
|
|
|
|
|-
|-
| hueso  
| hueso  
| || ot || o-t
| || ot || ''o-t''
|omi-tl
|omi-tl
|
|
|-
|-
| huesos quemados  
| huesos quemados  
| || tice't || tisét
| || tice't || ''tisét''
|tisa-tl
|tisa-tl
|
|
|-
|-
| huevo  
| huevo  
| || tito't  || titót
| || tito't  || ''titót''
|toto:lte-tl
|toto:lte-tl
|
|
|-
|-
| huipil   
| huipil   
| || quexque'mt || ke''ʃkémt''
| || quexque'mt || ''keʃkémt''
|kechkemi-tl
|kechkemi-tl
|
|
|-
|-
| humo   
| humo   
| || apoto'ct  || apotókt
| || apoto'ct  || ''apotókt''
|
|
|
|
|-
|-
| huso  
| huso  
| || malage'u  || malageú
| || malage'u  || ''malageú''
|
|
|
|
|-
|-
| iglesia  
| iglesia  
| || tiope'n  || tiopén
| || tiope'n  || ''tiopén''
|teopan-tli
|teopan-tli
|
|
|-
|-
| iguana  
| iguana  
| || cuixo'm || kwi''ʃóm''
| || cuixo'm || ''kwiʃóm''
|
|
|
|
|-
|-
| iguana verde  
| iguana verde  
| || totoli't || totolí-t
| || totoli't || ''totolí-t''
|
|
|
|
|-
|-
| ir   
| ir   
| || ui'  || wí
| || ui'  || ''''
|
|
|
|
Line 1,114: Line 1,114:
|-
|-
| jicalpezte  
| jicalpezte  
| || pebe't || pebé-t
| || pebe't || ''pebé-t''
|
|
|
|
|-
|-
| jicara   
| jicara   
| || oxca'zt || o''ʃkás-t''
| || oxca'zt || ''oʃkás-t''
|
|
|*sikari-t
|*sikari-t
|-
|-
| lado   
| lado   
| || qual || kwal
| || qual || ''kwal''
|
|
|
|
|-
|-
| ladrar  
| ladrar  
| || tatzi' || tatsí
| || tatzi' || ''tatsí''
|tsahtsi
|tsahtsi
|
|
|-
|-
| lagarto  
| lagarto  
| || te'ipo || téipo
| || te'ipo || ''téipo''
|
|
|
|
|-
|-
| lagartija  
| lagartija  
| || quala't || kwalá-t
| || quala't || ''kwalá-t''
|kweya-tl
|kweya-tl
|
|
|-
|-
| lamer  
| lamer  
| || pelu' || pelú
| || pelu' || ''pelú''
|paloa
|paloa
|
|
|-
|-
| lavar  
| lavar  
| || peque'  || peké
| || peque'  || ''peké''
|pa:ka
|pa:ka
|
|
|-
|-
| lavar  
| lavar  
| || mohue' || mowé
| || mohue' || ''mowé''
|
|
|
|
|-
|-
| lejos  
| lejos  
| || güeque' || weké
| || güeque' || ''weké''
|wehka
|wehka
|
|
|-
|-
| lengua  
| lengua  
| || nenepi'l || nenepíl
| || nenepi'l || ''nenepíl''
|nenepil-li
|nenepil-li
|
|
|-
|-
| leña  
| leña  
| || quagu't || kwagú-t
| || quagu't || ''kwagú-t''
|kwawi-tl
|kwawi-tl
|
|
|-
|-
| levantar  
| levantar  
| || tqui  || tki
| || tqui  || ''tki''
|itki
|itki
|
|
Line 1,181: Line 1,181:
|
|
|ctza
|ctza
|ktsa
|''ktsa''
|ketsa
|ketsa
|
|
|-
|-
| limpiar  
| limpiar  
| || pue' || pué
| || pue' || ''pué''
|poa
|poa
|
|
|-
|-
| lodo   
| lodo   
| || tal  || tal
| || tal  || ''tal''
|tla:-li
|tla:-li
|
|
|-
|-
| luna   
| luna   
| || mezt || mest
| || mezt || ''mest''
|mets-tli
|mets-tli
|
|
|-
|-
| Ilamar  
| Ilamar  
| || nutza' || nutsá
| || nutza' || ''nutsá''
|no:tsa
|no:tsa
|
|
|-
|-
| Ilevar  
| Ilevar  
| || tqui || tki
| || tqui || ''tki''
|itki
|itki
|
|
|-
|-
| Ilorar  
| Ilorar  
| || chuca'  || ''''uká
| || chuca'  || ''tʃuká''
|cho:ka
|cho:ka
|
|
|-
|-
| Iluvia  
| Iluvia  
| || yect  || yekt
| || yect  || ''yekt''
|yehyeka-tl
|yehyeka-tl
|
|
|-
|-
| Madre  
| Madre  
| || ye  || ye
| || ye  || ''ye''
|ye
|ye
|
|
|-
|-
| Maduro  
| Maduro  
| || ecço'c || eksók
| || ecço'c || ''eksók''
|ikwsik
|ikwsik
|
|
|-
|-
| Maguey  
| Maguey  
| || micui'x || mikwí''ʃ''
| || micui'x || ''mikwíʃ''
|
|
|
|
|-
|-
| Maíz  
| Maíz  
| ||  teyu'l  || teyul
| ||  teyu'l  || ''teyul''
|tlao:lli
|tlao:lli
|
|
|-
|-
| Malacate  
| Malacate  
| ||  malague'u  || malague'ú
| ||  malague'u  || ''malague'ú''
|
|
|
|
|-
|-
| Mano  
| Mano  
| ||  mai  || mai
| ||  mai  || ''mai''
|
|
|
|
|-
|-
| Mañana  
| Mañana  
| ||  quago' || kwagó
| ||  quago' || ''kwagó''
|
|
|
|
Line 1,258: Line 1,258:
|
|
|nobegu'c
|nobegu'c
|nobegúk
|''nobegúk''
|
|
|
|
|-
|-
| mañana, pasado  
| mañana, pasado  
| ||  güecha'l || gwet''ʃál''
| ||  güecha'l || ''gwetʃál''
|
|
|
|
|-
|-
| marido  
| marido  
| ||  güe'  || gwé
| ||  güe'  || ''gwé''
|
|
|
|
|-
|-
| masa  
| masa  
| ||  toxt || to''ʃ-t''
| ||  toxt || ''toʃ-t''
|textli, tixtli
|textli, tixtli
|
|
|-
|-
| matar  
| matar  
| ||  mocti'  || moktí
| ||  mocti'  || ''moktí''
|miktia
|miktia
|
|
|-
|-
| mazorca  
| mazorca  
| ||  totomo'xt; ; || totomó''ʃ-t''
| ||  totomo'xt || ''totomóʃ-t''
|totomox-tli
|totomox-tli
|
|
Line 1,290: Line 1,290:
|
|
|çon
|çon
|son
|''son''
|sen-tle/-sin-tli
|sen-tle/-sin-tli
|
|
Line 1,297: Line 1,297:
|
|
|poxce'z
|poxce'z
|po''ʃkés''
|''poʃkés''
|pixca
|pixca
|
|
Line 1,307: Line 1,307:
|-
|-
| medio dia  
| medio dia  
| ||  tacane'l || -
| ||  tacane'l || takanél
|
|tlahka
|
|
|-
|-
| menear  
| menear  
| ||  uluni' || -
| ||  uluni' || uluní
|
|olinia
|
|
|-
|-
| mentir  
| mentir  
| ||  dasupua || -
| ||  dasupua || dasupua
|
|
|
|
|-
|-
| metate  
| metate  
| ||  mot  || -
| ||  mot  || mot
|
|metla-tl
|
|
|-
|-
| mierda  
| mierda  
| ||  cute't || -
| ||  cute't || kutét
|
|kwitla-tl
|
|
|-
|-
| milpa  
| milpa  
| ||  mil  || -
| ||  mil  || mil
|
|mi:l-
|
|
|-
|-
| mio  
| mio  
| ||  nobe'c || -
| ||  nobe'c || nobék
|
|
|
|
|-
|-
| mirar  
| mirar  
| ||  ita'  || -
| ||  ita'  || itá
|
|itta
|
|*tewa
|-
|-
| mojar  
| mojar  
| ||  aue'c || -
| ||  aue'c || awék
|
|
|
|
|-
|-
| moler  
| moler  
| ||  toço'  || -
| ||  toço'  || tosó
|
|tes/tisi
|
|
|-
|-
| morir  
| morir  
| ||  moc  || -
| ||  moc  || mok
|
|miki
|
|
|-
|-
| mosca  
| mosca  
| ||  moyu't || -
| ||  moyu't || moyú-t
|
|moyo:-tl
|
|
|-
|-
| mover  
| mover  
| ||  uluni' || -
| ||  uluni' || uluní
|
|olini
|
|
|-
|-
| muchacha  
| muchacha  
| ||  g'lazt || -
| ||  g'lazt || glas-t
|
|kilastli?
|
|
|-
|-
| muchacho  
| muchacho  
| ||  cone't  || -
| ||  cone't  || koné-t
|
|kone:-tl
|
|
|-
|-
| mucho  
| mucho  
| ||  aço'c  || -
| ||  aço'c  || asók
|
|
|
|
|-
|-
| mujer   
| mujer   
| || g'lazt  || -
| || g'lazt  || glás-t
|
|
|
|
|-
|-
| murciélago  
| murciélago  
| ||  tzinaca' || -
| ||  tzinaca' || tsinaká
|
|tsinakan-tli
|
|
|-
|-
| muy   
| muy   
| || aço'c  || -
| || aço'c  || asók
|
|
|
|
|-
|-
| nacer  
| nacer  
| ||  tzintu'c || -
| ||  tzintu'c || tsintúk
|
|
|
|
|-
|-
| nada   
| nada   
| || nintega'  || -
| || nintega'  || nintegá
|
|
|
|
|-
|-
| Nahuatl   
| Nahuatl   
| || nagua'l || -
| || nagua'l || nawál
|
|
|
|
|-
|-
| Nariz  
| Nariz  
| ||  yeque't || -
| ||  yeque't || yeké-t
|
|yaka-tl
|
|
|-
|-
| niño   
| niño   
| || cone't  || -
| || cone't  || koné-t
|
|
|
|
|-
|-
| noche   
| noche   
| || ogüel  || -
| || ogüel  || ogwél
|
|yo:wal
|
|
|-
|-
| nombre   
| nombre   
| || cul  || -
| || cul  || kul
|
|
|
|
|-
|-
| nosotros  
| nosotros  
| ||  tue'n  || -
| ||  tue'n  || tuén
|
|tehwan
|
|
|-
|-
| nube   
| nube   
| || pixt  || -
| || pixt  || pix-t
|
|
|
|
|-
|-
| Oaxaca   
| Oaxaca   
| || Uaxe'c  || -
| || Uaxe'c  || waxék
|
|
|
|
|-
|-
| Ocote  
| Ocote  
| ||  oco't  || -
| ||  oco't  || okó-t
|
|oko-tl
|
|
|-
|-
| Oído  
| Oído  
| ||  neque'zt  || -
| ||  neque'zt  || nekés-t
|
|nakas-tli
|
|
|-
|-
| oir   
| oir   
| || quequi' || -
| || quequi' || kekí
|
|kaki
|
|
|-
|-
| ojo  
| ojo  
| ||  ixtotolu't || -
| ||  ixtotolu't || i''ʃtotolú-t''
|
|i:''ʃtelolo-tl''
|
|
|-
|-
| olla  
| olla  
| ||  apa'zt  || -
| ||  apa'zt  || apást
|
|
|
|
|-
|-
| olvidar  
| olvidar  
| ||  yactangui || -
| ||  yactangui || yaktangi
|
|
|
|
|-
|-
| ombligo  
| ombligo  
| ||  xict || -
| ||  xict || ''ʃik-t''
|
|xic-tli
|
|
|-
|-
| once  
| once  
| ||  mateesu || -
| ||  mateesu || mateesu
|
|
|
|
|-
|-
| oreja  
| oreja  
| ||  neque'zt || -
| ||  neque'zt || nekés-t
|
|nakas-tli
|
|
|-
|-
| obscurecer  
| obscurecer  
| ||  tayua' || -
| ||  tayua' || tayuá
|
|tlayo:wa
|
|
|-
|-
| otra vez  
| otra vez  
| || çampe' || -
| || çampe' || sampé
|
|
|
|
|-
|-
| padre  
| padre  
| ||  tecu' || -
| ||  tecu' || tekú
|
|tekw-tli
|
|
|-
|-
| pagar  
| pagar  
| ||  tagüi'c  || -
| ||  tagüi'c  || tagwík
|
|
|
|
|-
|-
| palo  
| palo  
| ||  quagu't  || -
| ||  quagu't  || kwagú-t
|
|
|-
| paño
| ||  payo'  || payó
|
|
|
|
|-
|-
| paiio
|paño
| ||  payo'; tzoct || -
|
|tzoct
|tsok-t
|
|
|
|
|-
|-
| papel   
| papel   
| || ame't || -
| || ame't || amét
|
|a:ma-tl
|
|
|-
|-
| parecido  
| parecido  
| ||  ixi'c  || -
| ||  ixi'c  || i''ʃík''
|
|
|
|
|-
|-
| parir  
| parir  
| ||  taquechu'c; pizc || -
| ||  taquechu'c || taket''ʃúk''
|
|
|-
|parir
|
|pizc
|pisk
|
|
|
|
|-
|-
| pasar   
| pasar   
| || penu'c  || -
| || penu'c  || penúk
|
|pano-k
|
|
|-
|-
| pasearse  
| pasearse  
| ||  paxalu- || -
| ||  paxalu- || pa''ʃalu''
|
|
|
|Spanish loan
|-
|-
| pecho  
| pecho  
| ||  tipe'n || -
| ||  tipe'n || tipén
|
|
|
|
|-
|-
| peine  
| peine  
| ||  tzucua'zt || -
| ||  tzucua'zt || tsukwás-t
|
|tsekawastli
|
|
|-
|-
| peinar  
| peinar  
| ||  tzucui'z || -
| ||  tzucui'z || tsukwí-s
|
|tsekawi
|
|[https://nahuatl.wired-humanities.org/content/tzicuahuazhuia tzecuihuazhuia]
|-
|-
| pelo  
| pelo  
| ||  tzon || -
| ||  tzon || tson
|
|tson
|
|
|-
|-
| pene   
| pene   
| || cel || -
| || cel || sel
|
|
|
|
|-
|-
| pensar  
| pensar  
| ||  nuca' || -
| ||  nuca' || nuká
|
|
|*nioka
|-
| pepenar
| ||  hulu' || hulu
|oloa
|
|
|-
|-
| pepenar
| pequeño
| ||  hulu' || -
| ||  nixtu'n; tu'chi  || ni''ʃtún''
|
|
|
|
|-
|-
| pequeño  
|pequeño
| ||  nixtu'n; tu'chi || -
|
|tu'chi
|túchi
|
|
|
|
|-
|-
| perder  
| perder  
| ||  polu'c || -
| ||  polu'c || polók
|
|poloa
|
|
|-
|-
| perro  
| perro  
| ||  tacho'm || -
| ||  tacho'm || tat''ʃóm''
|
|
|
|
|-
|-
| pesado  
| pesado  
| ||  eti' || -
| ||  eti' || etí
|
|yetik/etik
|
|
|-
|-
| pescado  
| pescado  
| ||  micho'm || -
| ||  micho'm || mit''ʃóm''
|
|michin
|
|
|-
|-
| pescuezo  
| pescuezo  
| ||  coxt || -
| ||  coxt || ko''ʃ-t''
|
|
|
|
|-
|-
| petate   
| petate   
| || b'tet; pot || -
| || b'tet || btet
|petla-tl
|
|
|-
|petate
|
|pot
|pot
|petl-
|
|
|-
|-
| picar  
| picar  
| ||  tzupine' || -
| ||  tzupine' || tsupiné
|
|tsopini
|
|
|-
|-
| pie  
| pie  
| ||  xo-  || -
| ||  xo-  || ''ʃo-''
|
|xo-
|
|
|-
|-
| piedra  
| piedra  
| ||  tot  || -
| ||  tot  || to-t
|
|te-tl
|
|
|-
|-
| piedra para moler chile  
| piedra para moler chile  
| ||  chilto't || -
| ||  chilto't || t''ʃiltó-t''
|
|chilte-tl
|
|
|-
|-
| piel  
| piel  
| ||  cuete'xt || -
| ||  cuete'xt || kweté''ʃ-t''
|
|kwetla''ʃ-tli''
|
|
|-
|-
| piojo  
| piojo  
| ||  ato'mt || -
| ||  ato'mt || atóm-t
|
|atemi-tl
|
|
|-
|-
| pizcar  
| pizcar  
| ||  poxque'z || -
| ||  poxque'z || po''ʃkés''
|
|pixca-
|
|
|-
|-
| platano  
| platano  
| ||  quaxilu't  || -
| ||  quaxilu't  || kwa''ʃilo-tl''
|
|
|
|
|-
|-
| platicar  
| platicar  
| ||  coztu'c, ctza || -
| ||  coztu'c  || kostúk
|
|
|-
|platicar
|
|ctza
|ktsa
|
|
|
|
|-
|-
| poco  
| poco  
| ||  nixtu'n  || -
| ||  nixtu'n  || ni''ʃtún''
|
|
|
|
|-
|-
| Pochutla  
| Pochutla  
| || Güenatla'n || -
| || Güenatla'n || Gwenatlán
|
|
|
|
|-
|-
| poder   
| poder   
| || ue'l  || -
| || ue'l  || wél
|
|
|
|
|-
|-
| pollo   
| pollo   
| || tila'n  || -
| || tila'n  || tilán
|
|
|
|
|-
|-
| poner  
| poner  
| || tali'  || -
| || tali'  || talí
|
|tla:lia
|
|
|-
|-
| poquito  
| poquito  
| || nixtu'n || -
| || nixtu'n || ni''ʃtún''
|
|
|
|
|-
|-
| porque  
| porque  
| || ampa  || -
| || ampa  || ampa
|
| -pampa
|
|
|-
|-
| por que  
| por que  
| || te || -
| || te || te
|
|tle?
|
|
|-
|-
| preguntar  
| preguntar  
| ||  tatenli' || -
| ||  tatenli' || tatenlí
|
|
|
|
|-
|-
| prepucio  
| prepucio  
| ||  xipu'n || -
| ||  xipu'n || ''ʃipún''
|xipin-tli
|
|
|-
| pronto
| ||  tutuca'  || tutuká
|toto:ka
|
|
|-
|-
| pronto  
|pronto
| ||  tutuca'; leca' || -
|
|leca'
|leká
|
|
|
|
|-
|-
| pueblo  
| pueblo  
| ||  at'be't  || -
| ||  at'be't  || atbét
|
|a:ltepe:-tl
|
|
|-
|-
| puerco  
| puerco  
| ||  cuchi' || -
| ||  cuchi' || kut''ʃí''
|
|
|
|Spanish loan
|-
|-
| puma   
| puma   
| || micilu't || -
| || micilu't || misilút
|
|mi:s-tli
|
|
|-
|-

Revision as of 09:27, 7 July 2025

Pochutec vocabulary
Spanish English Boas Standard Ortography Nahuan Cognates SUA Etymon
abrir tepu' tepú tlapoa
aca quineba' kinebá
acabar -temi' -temí tlami
acordarse calamqui' kalamkí ilnamiki *eri + *namiki
acostarse teque' teké te:ka
adentro toc tok ihte-k
agua at at a:-tl *pa
aguacate aueque't aweké-t awaka-tl
ahijado b'ltzin bǝl-tsin pil-tsin *puri
ahora naco'; nacona' ; conaco' Nakó, nakoná, konakó
alas yajai' jahaí ahas
alacran culu't kulú-t kolo-tl *koro
algodón oxque't oʃké-t ichka-tl *tsiká
all'i ma ma
amar sousongui sowsongi
ancho pate'c paték patla:wak
ianda! ca ma
andar agueneumi awenewmi
anoche ogue'i oweí yo:wa *yuwe
antier icualgua' ikwalwa
apagar tzeue', ceue' tsewé se:wi *sewi
apestar iye'c iyék ihyak *huyaka
apretar pechu' petʃú pachoa
aquí neba' nebá
arbol quagu't kwagú-t
arco escocu'l eskokúl
asar ixque' iʃké ixka *siká
asi qui na ki na
atar ilpi' ilpí ilpia *puri
atizar totoqui' totokí
atole etu'l etúl a:tol-li
ayer algua' alwá ya:lwa
ayudar petebi' petebí pale:wia
bailar motudi's motudí-s ihtotia
bajar d'mu dǝmu temo
banco quagu't Kwagú-t kwawi-tl
bañar mohue', mamui' mowé, mamwí mamwia
barba tzo'n tsón tson-tli
barrer tachapane' tatʃapané tlachpani *tsipá
bastante mie'c miék miyek
no bastante tu'chi tútʃi
beber temi' temí i:
bien uli'c ulík we:lik
blanco chupe'c tʃupék chipa:wak *tsipá
blando totoini' totoiní
boca ten ten te:n-tli *teni
Bombax Ceiba pochu't potʃút pocho:-tl *potsi
borracho unti' untí winti-k
bramar tetoa' -
brazo mai mai mayi
bueno uli'c ulík we:lik
bule lipu' -
buscar temoa' temoá temoa *tɨwá
caballo cayu' -
cabeza quait kwai-t kwa:i
caer otz ots wets
caiman te'ipo -
calabaza eyu't ejút ayoh-tli
calentura tune'l tunél to:nal-li
caliente tune'l tunél to:nal-li
cama tepo'xt tepóʃt tlapech-tli
camarón achiquelo'm atʃikelóm achakalin
camino ot'ca'n otkán
camisa tzoct tsok-t
cansado cyeui' sjewi siyawik
cantar cuique kwike kwika
cantaro cumt kumt komi-tl
cara ixt iʃ-t i:x-tli
carcel quagu't kwagú-t
cargar mama' mamá mama
carne neque't; tutu't neké-t; tutú-t naka-tl
carrizo aque't aké-t aka-tl
carta ame't amé-t a:ma-tl
casa chan tʃan cha:n
casarse namocti' namoktí namiktia
ceniza noxt noʃ-t nex-tli
cerrar tzecue' tsekwé tzakwa
cinco macui'l makwíl makwil-li
cocido ecço'c eksók ikwsik
coger ma ma ma
colgar pib'lu' piblú piloa
comal coma'l komál komal-li
comer qua kwa kwa:
comezón coxqui' koʃkí koxki
como quem kem kemen
comprar cua'; palu' kwá; palú ko:wa; paloa
con ca ka ka
conmigo ca nen ka nen
contar po po po:wa
corazón lyu lju Otomanguean loan?
correr telu'z telú-s tlaloa
corriente del rio chicala't tʃikalá-tl
cortar tzucua' tsukwá
cosa te te tle-in
coser tzoma' tsomá tsoma
costal quanco'ch kwankótʃ
coyote coyu'd koyú-d koyo:-tl
criatura cone't konét kone:-tl
cuándo? ic ik
cuantos? quizco'm kiskóm keskin
cuatro nayo'm najóm nawi
cuero cuete'xt kwetéʃ-t kwitlax-tli
culebra cue't kwé-t kowa:-tl
culo tup tup top-tli?
cura (sacerdote) totoltzi'n totol-tsín to-tah-tsin
chiflar icoz- -
chile chil tʃil
chocolate chucula't tʃukulá-t
dar meca' maká ma:ka
debajo ite'nc iténk tla:n
decir iti iti ?
decir nuca' nuká - *nioka
delgado ptzec ptsek pitsa:wak
desatar toma' tomá
despues tiome'n -
despacio yuli'c yulík yo:li-k
despacio caxani' kaʃaní
destapar tepu' tepú tlapoa
dia tune'l tunél to:nal-li
diez matu matu mahtlak-tli
dinero tumi'n tumín - Spanish loan
dios tog tog
doler moca moka
doler cocoa' kokoá kokoa
dónde ca ka ka:n
dónde ui' wi
dónde campa' kampá ka:mpa
dormir cochi' kotʃí kochi
dos ome'm omém o:me
dulce otca'i otkaí ? ?
duro chique'c tʃikék chikak-tli
echar boz bos ?
echar uluni' uluní olinia
el na na in, ne
'el igüe'n iwén yehwa
Elote elu't elút e:lo:tl
embarazada uzti' ustí ots-tli
empezar peu'c peúk pe:wa
en toc tok ihte-k
encontrar aci' así ahsi
enfermo cocoa' kokoá kokoa
enojarse teue' tewé
enseñar mexti' mextí -machtia
entonces ah na -
entrar apeco' apekó ?
envolver pib'lu' piblú pipiloa
es quet ket kah
escoba tachapane' tachapané tlachpana
esconderse ya ya
escribir g'lua' klua ihkwiloa
escupir choch tʃotʃ chicha
ese ina' iná ne
ese na na ne
espalda d'botz dpóts tepots
espantarse pute' puté
esperar che tʃe chi:ya
espina ui'zti uísti wits-tli; wets-tle
esposa güe'l guél ?
g'lazt g'last kilas-tli
espuma puçone'l pusonél po:sonal-
esta echado unyo'c unyók onok
faja quaxa'xt kwaʃáʃ-t kweyi, kwach-tli
flor xucho't (name'l) xutʃó-t xo:tʃi-tl
frente ixt iʃ-t
frente ixna'c iʃnák
frio pina' piná ?
frio cug'li' kuglí
frio cayivima kajivima ?
fuego tet te-t tle-tl
fuera ato'lc atólk
fusil quagu't kwagút
gallina tila'n tilán
golpear pig'li' piglí pikilia
gotear taxiquetuc taʃiketuk
grande huhio'm (chan) huhióm weyi
gritar tatzi' tatsí tsahtsi
grueso cope'c kopék
guajalote toto'l totól toto:lin
guardar queue' kewé
gusano ug'lo'm uglóm okwilin
hablar tetoa' tetoa tlahtoa
hablar ctze ktse ketsa
hacer chua' tʃuá chiwa
hace poco tiempo naco' nakó
hambre naquaçamqui'; nakwasamkí ne-kwas-miki?
hay unyo'c unjók onok
hay que't két kate
no hay ayago' ajagó
hermana iuit iwi-t
hermana pima' pimá
hermana nutza' nutsá
hermano bu bu po
hermano chol tʃol
hervir molu'nc molúnk molonki
hijo b'l bl pil
hilar tzaue'z tsawés tsawa
hilo opque't opké-t ikpa-tl
hoja xut ʃu-t xiwi-tl
hombre teque't; oco'xt teké-t tla:ka-tl
hombre oco'xt okóʃ-t okich-tli
hormiga tzique't tsikét tsi:ka-tl
hoy naco' nakó
Huatulco Uetu'l wetúl
huele chucha'c tʃutʃák
hueso ot o-t omi-tl
huesos quemados tice't tisét tisa-tl
huevo tito't titót toto:lte-tl
huipil quexque'mt keʃkémt kechkemi-tl
humo apoto'ct apotókt
huso malage'u malageú
iglesia tiope'n tiopén teopan-tli
iguana cuixo'm kwiʃóm
iguana verde totoli't totolí-t
ir ui'
jabón xabo' ʃabó Spanish loan
jicalpezte pebe't pebé-t
jicara oxca'zt oʃkás-t *sikari-t
lado qual kwal
ladrar tatzi' tatsí tsahtsi
lagarto te'ipo téipo
lagartija quala't kwalá-t kweya-tl
lamer pelu' pelú paloa
lavar peque' peké pa:ka
lavar mohue' mowé
lejos güeque' weké wehka
lengua nenepi'l nenepíl nenepil-li
leña quagu't kwagú-t kwawi-tl
levantar tqui tki itki
levantar ctza ktsa ketsa
limpiar pue' pué poa
lodo tal tal tla:-li
luna mezt mest mets-tli
Ilamar nutza' nutsá no:tsa
Ilevar tqui tki itki
Ilorar chuca' tʃuká cho:ka
Iluvia yect yekt yehyeka-tl
Madre ye ye ye
Maduro ecço'c eksók ikwsik
Maguey micui'x mikwíʃ
Maíz teyu'l teyul tlao:lli
Malacate malague'u malague'ú
Mano mai mai
Mañana quago' kwagó
Mañana nobegu'c nobegúk
mañana, pasado güecha'l gwetʃál
marido güe' gwé
masa toxt toʃ-t textli, tixtli
matar mocti' moktí miktia
mazorca totomo'xt totomóʃ-t totomox-tli
mazorca çon son sen-tle/-sin-tli
mazorca poxce'z poʃkés pixca
mear xixe'z ʃiʃés xixa-s
medio dia tacane'l takanél tlahka
menear uluni' uluní olinia
mentir dasupua dasupua
metate mot mot metla-tl
mierda cute't kutét kwitla-tl
milpa mil mil mi:l-
mio nobe'c nobék
mirar ita' itá itta *tewa
mojar aue'c awék
moler toço' tosó tes/tisi
morir moc mok miki
mosca moyu't moyú-t moyo:-tl
mover uluni' uluní olini
muchacha g'lazt glas-t kilastli?
muchacho cone't koné-t kone:-tl
mucho aço'c asók
mujer g'lazt glás-t
murciélago tzinaca' tsinaká tsinakan-tli
muy aço'c asók
nacer tzintu'c tsintúk
nada nintega' nintegá
Nahuatl nagua'l nawál
Nariz yeque't yeké-t yaka-tl
niño cone't koné-t
noche ogüel ogwél yo:wal
nombre cul kul
nosotros tue'n tuén tehwan
nube pixt pix-t
Oaxaca Uaxe'c waxék
Ocote oco't okó-t oko-tl
Oído neque'zt nekés-t nakas-tli
oir quequi' kekí kaki
ojo ixtotolu't iʃtotolú-t i:ʃtelolo-tl
olla apa'zt apást
olvidar yactangui yaktangi
ombligo xict ʃik-t xic-tli
once mateesu mateesu
oreja neque'zt nekés-t nakas-tli
obscurecer tayua' tayuá tlayo:wa
otra vez çampe' sampé
padre tecu' tekú tekw-tli
pagar tagüi'c tagwík
palo quagu't kwagú-t
paño payo' payó
paño tzoct tsok-t
papel ame't amét a:ma-tl
parecido ixi'c iʃík
parir taquechu'c taketʃúk
parir pizc pisk
pasar penu'c penúk pano-k
pasearse paxalu- paʃalu Spanish loan
pecho tipe'n tipén
peine tzucua'zt tsukwás-t tsekawastli
peinar tzucui'z tsukwí-s tsekawi tzecuihuazhuia
pelo tzon tson tson
pene cel sel
pensar nuca' nuká *nioka
pepenar hulu' hulu oloa
pequeño nixtu'n; tu'chi niʃtún
pequeño tu'chi túchi
perder polu'c polók poloa
perro tacho'm tatʃóm
pesado eti' etí yetik/etik
pescado micho'm mitʃóm michin
pescuezo coxt koʃ-t
petate b'tet btet petla-tl
petate pot pot petl-
picar tzupine' tsupiné tsopini
pie xo- ʃo- xo-
piedra tot to-t te-tl
piedra para moler chile chilto't tʃiltó-t chilte-tl
piel cuete'xt kwetéʃ-t kwetlaʃ-tli
piojo ato'mt atóm-t atemi-tl
pizcar poxque'z poʃkés pixca-
platano quaxilu't kwaʃilo-tl
platicar coztu'c kostúk
platicar ctza ktsa
poco nixtu'n niʃtún
Pochutla Güenatla'n Gwenatlán
poder ue'l wél
pollo tila'n tilán
poner tali' talí tla:lia
poquito nixtu'n niʃtún
porque ampa ampa -pampa
por que te te tle?
preguntar tatenli' tatenlí
prepucio xipu'n ʃipún xipin-tli
pronto tutuca' tutuká toto:ka
pronto leca' leká
pueblo at'be't atbét a:ltepe:-tl
puerco cuchi' kutʃí Spanish loan
puma micilu't misilút mi:s-tli
purgar apitze'z -
que te -
quebrar xama'nc -
quedarse cau -
quemar tati' -
querer nqui -
quien ac -
rascar quane' -
real milyu' -
rebozo payo' -
reir manli -
rio ate'n -
corriente del rio chicala't -
robar taxto'c -
rosario luxalyu' -
saber meti' -
sacar quixi' -
sacudir tzulu' -
sal ozte't -
salir quiça' -
saliva choch -
sanar caxani' -
sangre ezt -
seco ua'c; aue'c -
seis chucoce' -
sembrar tuque'c -
semejante ixi'c -
semilla axt -
sentarse metze' -
servir cau -
si ni -
sobre pen; tacpa'c -
sol tune'l -
solo ce -
sonar tzilini -
soplar pitze -
subir tecu' -
suyo bec -
tabanco tepo'xt -
tamal pict -
tarde etiote'c, teote'c -
tecolote tecolo't -
tejer ig'ti' -
tenate tupi'l -
tener ba, bia' -
testículo tit -
tiempo, hace poco colme'n -
tierno z'li; tzintu'c -
tierra Tal -
tigre tiquani' -
tirar Mote -
tizne Til -
tizon quagu't -
todo nocho' -
tomar ma -
tomate tome't -
tortilla xamt -
tortilla, hacer Contze -
tortuga ayu't -
trabajar Tocdoz -
traer ui'tz; mo; cuizca' -
traje tzoct -
trece matu eyem -
tres eyo'm -
trueno Tagmum takomoni
tu mue'n -
uno ce -
uña oxt -
veinte semibuel semi-powal
veinticinco qumpe'l magüi'l; cemengüi'l; umpa'n magüi'l -
venado meça't -
vender namig'li' -
venir ui'tz; guala'c -
ver ita' -
verde xui' -
vergüenza, tener pinaua' -
viejo picho't; eueta'c -
viento yut -
volar pata'nc (ui') -
vomitar entzute'c -
vulva chibilu' -
yo nen -
zapote tzepo't -
zopilote tzupilu't, cuzt Maya loan?